“Yüzbin” mi denir, “Yüz Bin” mi?

Para koleksiyoncusu olduğumuz için paraların üzerinde ne yazdığına çok dikkat ediyoruz. Çünkü bir paranın üzerinde virgül değişse, o bizim için yeni bir para oluyor ve koleksiyonlarda hemen bu yeni para için yer açılıyor.

Bu arada çoğunlukla paraların üzerindeki en ufak ayrıntı için koleksiyoncular arasında hararetli tartışmalar yapılıyor. Mesela 100.000 Lira’yı yazıyla nasıl yazarsınız? “Yüzbin” mi denir “Yüz Bin” mi?

“Yahu bu iş neden bu kadar önemli olsun ki” demeyin. Çünkü para bir ülkenin sembolü. Bağımsızlık sembolü. Kültür, ekonomi, zevk, zeka sembolü. Bu işler hata kaldırmaz yani. Bir para üzerinde ne yazıyorsa o doğrudur. Bakın mesela ne kadar güveniyoruz paraya, halbuki kağıt parçası; ama üzerinde 100.000 Lira yazıyor. O halde bu bir kağıt parçası olmaktan çıkmış 100.000 Lira olmuş. Yani paraya güvenmek çok önemli; üzerinde yazan her nokta virgül doğru olmalı.

“Yüzbin” mi denir “Yüz Bin” mi şeklindeki bir soruyu televizyonda bir yarışma programında sorsalar, yetmiş milyonun otuzbeş milyonu “Yüzbin” diğer otuzbeş milyonu “Yüz Bin” der herhalde.

Bizim bu çeşitten ince ama önemli sorularla karşılaştığımızda kullandığımız bir el kitabımız var: Necmiye Alpay tarafından derlenen “Türkçe Sorunları Kılavuzu” (Metis Yayınları, İstanbul 2000)

Kitaptaki cevap enteresan:

Çok haneli sayı adları harfle yazılırken her rakamın gösterdiği sayıyı ayrı yazmak gerekiyor: Örneğin “bin dört yüz elli üç”. Ama bu yazı çek senet makbuz gibi bir finansal belge üzerine yazılacaksa sayı kelimelerini (sahtekarlık ihtimalini önlemek amacıyla) bitişik yazmak gerekli: Örneğin “bindörtyüzelliüç”. (*1)

Yani 100.000 rakamı çek üzerine yazılırken “yüzbin” (bitişik), 1 Mayıs’ta yüz bin kişi yürüdü” yazarken “yüz bin” (ayrı) şeklinde yazılmalı.

Peki paralarımızın üzerinde nasıl olmalı?

(Çünkü biliyorsunuz paralar finansal belge ama matbu. Yani sahtekarlık için araya rakam yazıp birilerini aldatmaya çalışmak mümkün değil. Bu durumda acaba paralarımızın üzerinde rakamları yazıyla yazarken bitişik mi yoksa ayrı mı yazmalıyız?)

Bu konuyla ilgili gazetelerdeki bir tartışmayı hatırlayacaksınız:

Hani YTL tarihe karışıp (9. Emisyon adını verdiğimiz en son seri) banknotlarımız tekrardan TL olarak piyasaya çıkar çıkmaz, basının ilgisi bu yepyeni paralarımıza çevrilmiş, paralar her yönüyle incelenirken bir de “200 Liralar acaba hatalı mı basıldı?” tartışması başlamıştı:

“Yazıyla 200 yazınca, İKİYÜZ şeklinde bitişik mi yazılır, yoksa İKİ YÜZ şeklinde ayrı mı?” (*2)

Paraların üzerinde İKİYÜZ (bitişik) yazmaktaydı ve medyanın mikrofon tuttuğu kişiler bu konuda tam bir görüş birliğine varamasalar da (tam da gazetecilerin istediği gibi) “Bu paralar hatalıdır” sonucuna varmamızı sağlayacak şekilde cevaplar vermekteydiler:

Mesela HaberTürk Gazetesi tartışmanın fitilini ateşleyen yazısında şöyle demekteydi:

200 Liralarımız Hatalı mı?

YTL’nin Y’sini attık ancak bu kez de tarihi bir hata yaptık. Koleksiyonerler hata yapılan TL’nin ilk serileri için bankalara koştu. Türk dili uzmanları, piyasaya sürülen yeni 200 TL’lik banknotlarda imla hatası tespit etti. İşte alanında uzman akademisyenleri bile şaşırtan bu ilginç hata!

Banknotun ön yüzündeki “İKİYÜZ” yazısı, “Sayıların her rakamını ve basamağını gösteren sözcük ayrı yazılır” kuralına uymuyor. Dilbilimciler ‘iki yüz’ (ayrı) yazılması gerekirken ‘ikiyüz’ (bitişik) yazılarak önemli bir hata yapıldığı görüşünde birleşti.

Türk Dil Kurumu eski Başkanı Prof. Bican Ercilasun, “Banknottaki rakam bitişik olarak yanlış yazılmıştır. Ayrı yazılmalıydı” dedi.

İstanbul Üniversitesi Yeni Türk Dili Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Mustafa Özkan da rakamların sadece çek ve senetlerle birleşik yazıldığını vurgulayarak, “Çek ve senetlerde, araya başka rakamlar koyarak aldatma olmasın diye bitişik yazma esası benimsenmiştir. Para baskıdır, üzerine herhangi bir rakam girme gibi durum söz konusu değildir. Banknotta ‘iki yüz’ (ayrı) yazılmalıdır” dedi.

Merkez Bankası, 1 Ocak 2009 tarihinde dolaşıma çıkarılan 200 Türk Lirası’ndaki ”İKİYÜZ” ibaresinin bitişik yazılmış olmasının, para ile ilgili belgelerdeki ve kıymetli evraktaki sayıların yazım kuralına ve 1939 yılından bu yana oluşan teamüllere uygun olduğunu bildirdi.

TürkDil Kurumu’ndan yapılan yazılı açıklamada ise, sayı adlarının nasıl yazılması gerektiğinin Yazım Kılavuzu’nun ilk baskılarından itibaren belirtildiği, son baskı Yazım Kılavuzu’nda da ”Sayıların Yazılışı” başlığı altında ”Para ile ilgili işlem ve senet, çek vb. ticari belgelerde geçen sayılar bitişik yazılır” bilgisinin yer aldığı hatırlatıldı. (*2)

Ertesi gün Merkez Bankası bir açıklama yayınladı. Açıklamada, para ile ilgili belgelerde ve kıymetli evrakta geçen sayıların bitişik yazıldığı belirtilerek şöyle denildi:

“…Örneğin, kıymetli evrak niteliğindeki banknotlarımızdan 15 Haziran 1939 tarihinde dolaşıma çıkarılan 2. Emisyon Grubu 500 Türk Lirası’ndaki “BEŞYÜZ” ibaresi bitişik yazılıdır. Aynı şekilde, 24 Nisan 1946 tarihinde dolaşıma çıkarılan 3. Emisyon Grubu 500 Türk Lirası’nda yer alan “BEŞYÜZ” ibaresi de bitişik yazılmıştır. Dolayısıyla, 1 Ocak 2009 tarihinde dolaşıma çıkarılan 200 Türk Lirası’ndaki “İKİYÜZ” ibaresinin bitişik yazılmış olması para ile ilgili belgelerdeki ve kıymetli evraktaki sayıların yazım kuralına ve 1939 yılından bu yana oluşan teamüllere uygun bulunmaktadır.” (*3)

Biz de para koleksiyoncuları olarak Merkez Bankası’nın işaret ettiği paraları ve buna benzer diğerlerini inceleyerek bu tartışmaya dahil edilebilecek tüm paralarımızın bir listesini çıkardık:

2. Emisyon 500 TL (1939): BEŞYÜZ (bitişik)

2. Emisyon 500 TL (1940): BEŞYÜZ (bitişik)

3. Emisyon 500 TL (1946): BEŞYÜZ (bitişik)

5. Emisyon 500 TL (1953): BEŞYÜZ (bitişik)

6. Emisyon 500 TL (1971): BEŞYÜZ (bitişik)

7. Emisyon 500 TL (1983): BEŞYÜZ (bitişik)

7. Emisyon 5.000 TL (1981): BEŞ BİN (ayrı)

7. Emisyon 10.000 TL (1982): ON BİN (ayrı)

7. Emisyon 20.000 TL (1988): YİRMİ BİN (ayrı)

7. Emisyon 50.000 TL (1989): ELLİ BİN (ayrı)

7. Emisyon 100.000 TL (1991): YÜZ BİN (ayrı)

7. Emisyon 250.000 TL (1992): İKİYÜZELLİ BİN (bitişik ve ayrı)

7. Emisyon 500.000 TL (1993): BEŞYÜZ BİN (bitişik ve ayrı)

7. Emisyon 1.000.000 TL (1995): BİR MİLYON (ayrı)

7. Emisyon 5.000.000 TL (1997): BEŞ MİLYON (ayrı)

7. Emisyon 10.000.000 TL (1999): ON MİLYON (ayrı)

7. Emisyon 20.000.000 TL (1999): YİRMİ MİLYON (ayrı)

9. Emisyon 200 TL (2009): İKİYÜZ (bitişik)

Yani Merkez Bankası yüzler basamağına kadar sayıları bitişik yazarken, binler ve milyonlar basamaklarını ayrı yazmış.

E şimdi bu bir hata mıdır, değil midir? “Birlikte mi yazalım ayrı mı yazalım” derken bir de bakıyoruz yarısı birlikte, yarısı ayrı… Kafamız iyice karışıyor.

Bunu değerlendirebilmek ve en doğrusunu bulabilmek için Türk dilinin en yetkili organı olan TDK (Türk Dil Kurumu) internet sitesine bakmak doğru olur. Biz de bakıyoruz. Sitede sayıların nasıl yazılacağı (En son yazım kılavuzunun da içinde yazdığı gibi) şu şekilde belirtilmiş:

Sayıların Yazılışı:

1.) Sayılar harflerle de yazılabilir: bin yıldan beri, on dört gün, haf¬tanın beşinci günü, üç ayda bir, yüz soru, iki hafta sonra, üçüncü sınıf vb.

Buna karşılık saat, para tutarı, ölçü, istatistik verilere ilişkin sayılarda rakam kullanılır: 17.30’da, 11.00’de, 1.500.000 lira, 25 kilogram, 150 kilometre, 15 metre kumaş, 1.250.000 kişi vb.

Saatler ve dakikalar metin içinde yazıyla da yazılabilir: saat dokuzu beş geçe, saat yediye çeyrek kala, saat sekizi on dakika üç saniye geçe, mesela saat onda vb.

Dört veya daha çok basamaklı sayıların kolay okunabilmesi amacıyla içinde geçen bin, milyon, milyar ve trilyon sözleri harfle yazılabilir: 1 milyar 500 milyon kişi, 3 bin 255 kalem, 8 trilyon 412 milyar vb.

2.) Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır: iki yüz, üç yüz altmış beş, bin iki yüz elli bir vb.

3.) Para ile ilgili işlemlerle senet, çek vb. ticari belgelerde geçen sayılar bitişik yazılır: 650,35 (altıyüzelliTL,otuzbeşkr.)

(…)

7.) Dört veya daha çok basamaklı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve aralarına nokta konur: 4.567, 326.197, 49.750.812, 28.434.250.310.500 vb. (*4)

Konunun bizimle ilgili bölümleri yukarıdaki gibi. Yani “BEŞYÜZ” yazarken bitişik, “BEŞ BİN” yazarken ayrı yazmayı gerektirecek bir kural gözükmüyor. Hatta “İKİYÜZELLİ BİN” veya “BEŞYÜZ BİN” yazarken rakamların bir bölümünün ayrı bir bölümünün bitişik olmasını gerektiren bir kural ise hiç yok.

Fakat Merkez Bankası açıklamalarında “yazım kurallarına uygundur” dememiş, “yazım kurallarına ve teamüllere uygundur” demiş.

Çünkü Merkez Bankası’nın “BEŞ BİN” ve “İKİYÜZELLİ BİN” yazış şekli yukarıdaki 3 numaralı maddeye uymuyor. Bu maddeye göre yazımın tam bitişik olması gerekirdi. Ama 7 numaralı maddeyle paralellikler gösteriyor. Yani rakamlar her 3 basamakta bir ayrı yazınca, (a) yazı paralarda görüntü olarak daha şık duruyor, (b) okunması daha kolay oluyor.

Yani Merkez Bankası kendi kendisine bir yazım kuralı icat ediyor ve o kurala gayet güzel uyuyor. Hem zaten dil konusunun uzmanlarından Feyza Hepçilingirler “Yazım kuralları bir kabul edişler bütünüdür” diyor. (*5) Aslında “teamüller” derken Merkez Bankası bunu demek istemiş olsa gerek.

Kısacası paralarda hata yok. Bir “kabul ediş” (teamül) var.

Kaynakça:

(*1) Necmiye Alpay “Türkçe Sorunları Kılavuzu” (Metis, İstanbul 2000)

(*2) HaberTürk Gazetesi 04.01.2009 “200 TL hatalı mı?”

(*3) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası internet sitesi: tcmb.gov.tr

(*4) Türk Dil Kurumu internet sitesi: tdk.gov.tr

(*5) Feyza Hepçilingirler